Υπάρχει σχεδόν σε κάθε σπίτι τα Χριστούγεννα. Κάποιος το φέρνει ως δώρο, το αγοράζουμε μαζί με τα πρώτα στολίδια ή απλώς το βλέπουμε στο ανθοπωλείο και δεν του αντιστεκόμαστε. Ο αλεξανδρινός έχει αυτόν τον τρόπο να κάνει μια γωνιά να μοιάζει γιορτινή, χωρίς να χρειάζεται τίποτε άλλο δίπλα του.
Κι όμως, οι περισσότεροι ξέρουμε ελάχιστα γι’ αυτόν. Τον λέμε και ποϊνσέτια, θαυμάζουμε τα κόκκινα «λουλούδια» του και συχνά δυσκολευόμαστε να τον κρατήσουμε μετά τις γιορτές.
Η ιστορία του αρχίζει πολύ μακριά από το χειμωνιάτικο σαλόνι μας. Και το πιο ενδιαφέρον μυστικό του έχει να κάνει με τις ώρες που κανείς δεν τον βλέπει.
Ένα φυτό από το Μεξικό
Παρότι τον έχουμε συνδέσει με τον Δεκέμβριο, ο αλεξανδρινός κατάγεται από το Μεξικό και την Κεντρική Αμερική. Στη φύση μεγαλώνει ως πολυετής θάμνος. Η μικρή γλάστρα που βάζουμε στο τραπέζι είναι μια καλλιεργημένη εκδοχή ενός φυτού που, στο κατάλληλο περιβάλλον, μπορεί να αναπτυχθεί πολύ περισσότερο.
Οι Αζτέκοι τον γνώριζαν και τον καλλιεργούσαν πολύ πριν αποκτήσει το όνομα ποϊνσέτια. Τον αποκαλούσαν Cuetlaxochitl.
Το όνομα με το οποίο έγινε γνωστός διεθνώς προέρχεται από τον Joel Roberts Poinsett, Αμερικανό διπλωμάτη στο Μεξικό τον 19ο αιώνα. Ο Poinsett έστειλε φυτικό υλικό στις Ηνωμένες Πολιτείες και βοήθησε στη διάδοσή του. Ακολούθησαν χρόνια καλλιέργειας και επιλογής ποικιλιών, μέχρι να φτάσουμε στα συμπαγή φυτά με τα κόκκινα, ροζ, κρεμ ή δίχρωμα φύλλα που βρίσκουμε σήμερα. Πηγές: Smithsonian Gardens, University of Connecticut.
Η βοτανική εξηγεί την καταγωγή του. Για τη σχέση του με τα Χριστούγεννα, η μεξικανική παράδοση έχει μια άλλη ιστορία να διηγηθεί.
Ο Θρύλος της Πεπίτα
Ήταν παραμονή Χριστουγέννων και η Πεπίτα πήγαινε στην εκκλησία του χωριού της. Ήθελε να αφήσει ένα δώρο στη φάτνη, αλλά δεν είχε χρήματα για να αγοράσει κάτι.
Περπατούσε μαζί με τον ξάδελφό της, τον Πέδρο. Βλέποντάς τη στενοχωρημένη, εκείνος προσπάθησε να την παρηγορήσει. Της είπε πως ένα δώρο που δίνεται με αγάπη έχει αξία, όσο ταπεινό κι αν είναι.
Η Πεπίτα έσκυψε στην άκρη του δρόμου και μάζεψε λίγα αγριόχορτα. Τα κράτησε σαν μικρό μπουκέτο και συνέχισε προς την εκκλησία. Της φαίνονταν τόσο φτωχικά, που δίσταζε να τα προσφέρει.
Όταν όμως έφτασε μπροστά στη φάτνη, θυμήθηκε τα λόγια του Πέδρο και τα ακούμπησε εκεί.
Τότε, λέει ο θρύλος, τα αγριόχορτα γέμισαν κατακόκκινα άνθη.
Η ιστορία της Πεπίτα είναι λαϊκή παράδοση, όχι ιστορικό γεγονός. Έχει όμως μια τρυφερότητα που εξηγεί γιατί εξακολουθεί να συνοδεύει αυτό το φυτό: ένα παιδί προσφέρει το μόνο πράγμα που μπορεί να βρει, και αυτό αποδεικνύεται αρκετό. Πηγή: Mississippi State University Extension.
Μια μικρή έκπληξη ανάμεσα στα φύλλα
Ας αφήσουμε για λίγο τον θρύλο και ας κοιτάξουμε το φυτό από κοντά.
Αυτά που συνήθως αποκαλούμε κόκκινα λουλούδια είναι στην πραγματικότητα τροποποιημένα φύλλα, τα βράκτια. Οι μικροσκοπικές ανθικές δομές βρίσκονται στο κέντρο τους και έχουν πρασινοκίτρινη όψη. Είναι εύκολο να τις προσπεράσουμε, αφού όλη την προσοχή τραβά το κόκκινο χρώμα.
Αυτή η λεπτομέρεια βοηθά και στην αγορά. Εκτός από το χρώμα, αξίζει να κοιτάμε αν το φυτό έχει πυκνό πράσινο φύλλωμα, αν στέκεται καλά και αν οι μικρές ανθικές δομές στο κέντρο δείχνουν φρέσκες. Κίτρινα φύλλα, γυμνά κλαδιά και έντονος μαρασμός είναι λόγοι να προτιμήσουμε κάποιο άλλο. Πηγή: University of Illinois Extension.
Για να κοκκινίσει, χρειάζεται σκοτάδι
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο παράξενο στοιχείο του αλεξανδρινού. Για να ξαναπάρει το γιορτινό του χρώμα, δεν αρκεί να τον ποτίζουμε και να τον έχουμε σε ένα φωτεινό δωμάτιο.
Χρειάζεται μεγάλες νύχτες, χωρίς διακοπές από τεχνητό φως.
Η διάρκεια του σκοταδιού επηρεάζει την ανθοφορία και τον χρωματισμό των βρακτίων του. Γι’ αυτό ένα αλεξανδρινό που κρατήσαμε όλο τον χρόνο μπορεί να φαίνεται υγιές, να βγάζει φύλλα, αλλά να παραμένει πράσινο.
Στο σπίτι, μια συνηθισμένη μέθοδος είναι να εξασφαλίζουμε περίπου 14 ώρες πλήρους σκοταδιού κάθε βράδυ, για 8–10 εβδομάδες, ξεκινώντας από τα τέλη Σεπτεμβρίου ή τις αρχές Οκτωβρίου. Την ημέρα το φυτό χρειάζεται καλό φωτισμό.
Δεν το αφήνουμε, επομένως, μόνιμα σε μια σκοτεινή αποθήκη. Του δίνουμε φωτεινή ημέρα και αδιάκοπη νύχτα. Ακόμη και ο φωτισμός του δωματίου κατά τις βραδινές ώρες μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Πηγή: NC State Extension.
Απαιτεί λίγη συνέπεια. Αν όμως σας αρέσει να παρακολουθείτε τις αλλαγές στα φυτά σας, έχει ενδιαφέρον να το δοκιμάσετε.
Πού θα νιώσει καλύτερα στο σπίτι;
Μια φωτεινή θέση, μακριά από κρύα ρεύματα και θερμαντικά σώματα, είναι μια καλή αρχή.
Συχνά τον βάζουμε εκεί όπου ταιριάζει με τον στολισμό: δίπλα στο τζάκι, κοντά στην είσοδο ή πάνω από το καλοριφέρ. Αυτές οι θέσεις μπορεί να δείχνουν όμορφες, αλλά δυσκολεύουν το φυτό. Κοντά σε ένα παράθυρο με καλό φυσικό φως, προστατευμένο από απότομες αλλαγές θερμοκρασίας, έχει καλύτερες πιθανότητες να διατηρηθεί. Πηγή: RHS.
Στο πότισμα, βοηθά περισσότερο ο έλεγχος του χώματος παρά το ημερολόγιο. Αγγίξτε την επιφάνεια του υποστρώματος. Αν έχει στεγνώσει, ποτίστε και αφήστε το περιττό νερό να στραγγίσει. Αν είναι ακόμη υγρή, περιμένετε.
Προσοχή και στο κασπώ ή στο γιορτινό περιτύλιγμα. Μπορεί να κρατούν νερό χωρίς να φαίνεται. Αδειάζετε ό,τι περισσεύει, ώστε η γλάστρα να μη μένει μέσα σε αυτό. Το υπερβολικό πότισμα είναι συχνό πρόβλημα, ιδιαίτερα όταν προσπαθούμε να «σώσουμε» ένα φυτό που δείχνει πεσμένο προσθέτοντας συνεχώς νερό. Πηγή: Oklahoma State University Extension.
Αν αρχίσουν να πέφτουν τα φύλλα
Μην τον ξεγράψετε αμέσως. Ελέγξτε πρώτα τη θέση του και το χώμα.
Μήπως τον χτυπά κρύος αέρας κάθε φορά που ανοίγει η πόρτα; Μήπως βρίσκεται πολύ κοντά στο καλοριφέρ; Μήπως το κασπώ έχει νερό στον πάτο;
Η φυλλόπτωση μπορεί να σχετίζεται με καταπόνηση από τις συνθήκες του χώρου ή με προβλήματα ποτίσματος. Δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι το φυτό διψά. Ειδικά αν το χώμα είναι ήδη βρεγμένο, περισσότερο νερό μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα. Πηγές: RHS, University of Illinois Extension.
Μια θέση και μετά τις γιορτές
Ο αλεξανδρινός δεν είναι φυτό για λίγες εβδομάδες. Είναι πολυετής και, με κατάλληλη φροντίδα, μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει αφού μαζευτούν τα στολίδια. Το να ξαναποκτήσει χρώμα την επόμενη χρονιά θέλει περισσότερη φροντίδα, αλλά είναι εφικτό. Πηγή: University of Connecticut.
Αξίζει, λοιπόν, να του κρατήσουμε μια θέση κοντά στο παράθυρο. Κι αν κάποιος ρωτήσει για το κόκκινο φυτό στο τραπέζι, έχουμε πια κάτι περισσότερο να του πούμε από το όνομά του: την ιστορία ενός μικρού μπουκέτου, ενός κοριτσιού που δεν είχε δώρο και ενός φυτού που περιμένει τις μεγάλες νύχτες για να αλλάξει χρώμα.
